Nederland en België krijgen serieuze plek in Europa’s AI-plan

Europa praat al jaren over minder afhankelijk worden van Amerikaanse en Chinese techgiganten. Alleen bleef dat vaak hangen in grote woorden. Inmiddels ligt er iets tastbaarders op tafel: niet één Europees antwoord op ChatGPT, maar een veel minder sexy, en waarschijnlijk veel belangrijker plan. Meer rekenkracht. Meer chipontwikkeling. Meer publieke toegang tot infrastructuur. En precies daar duiken Nederland en België ineens op in het Europese AI-verhaal.

De Europese Commissie zette die lijn scherp neer in het AI Continent Action Plan van 9 april 2025. Het gaat daarin niet alleen over innovatie of regelgeving, maar vooral over de fundering: 19 AI Factories, maximaal vijf AI Gigafactories en een investeringsagenda van in totaal €200 miljard om de AI-capaciteit in Europa op te schalen.

De boodschap is helder. Europa wil een digitaler, autonomer ecosysteem bouwen waarin startups, industrie en onderzoekers AI kunnen ontwikkelen zonder volledig aan de leiband te lopen van buitenlandse platformen.

Voor Nederland wordt dat ineens heel concreet. EuroHPC maakte op 10 oktober 2025 bekend dat Nederland is geselecteerd als een van de zes nieuwe locaties voor een AI Factory. SURF meldde diezelfde dag dat daar €70 miljoen aan Europees geld voor beschikbaar komt.

Volgens SURF en AIC4NL groeit de totale investering daarmee naar €200 miljoen, dankzij extra bijdragen van het Rijk en Nij Begun. De planning: het expertisecentrum moet in 2026 van start, terwijl de supercomputer in 2027 op volle kracht moet draaien.

Opvallend is vooral hoe Nederland dat project zelf neerzet. SURF presenteert de AI-fabriek nadrukkelijk als publieke infrastructuur. Open source, transparant, duurzaam en gebouwd op samenwerking. Dat klinkt technocratisch, maar de ondertoon is politiek: Nederland wil minder afhankelijk zijn van Amerikaanse en Chinese big tech.

Dat maakt Groningen meer dan een regionale investering. Het is in feite een poging om niet alleen klant te blijven van andermans AI-stack, maar een stuk van de machinekamer zelf in handen te krijgen. Dat juist Groningen aantrekkelijk is omdat er nog ruimte is op het elektriciteitsnet, zegt ook genoeg. Deze strijd speelt zich inmiddels niet alleen af in software, maar gewoon op het stroomnet.

België kreeg geen volwaardige AI Factory. De Vlaamse overheid bevestigde in februari 2026 dat de Belgische kandidatuur voor een echte AI Factory niet was geselecteerd.

Wat er wel komt, is een AI Factory Antenna. Dat is minder groot, minder prestigieus en vooral: geen eigen supercomputerhub. Maar het is ook niet niks. Zo’n antenne geeft toegang tot Europese topinfrastructuur elders. Volgens Vlaanderen wordt de Belgische aansluiting gekoppeld aan JUPITER in Duitsland en LUMI in Finland.

Volgens EuroHPC zijn die antennes bedoeld om nationale ecosystemen toegang te geven tot AI-geoptimaliseerde supercomputing, data en ondersteunende diensten. België zit dus wel degelijk in het netwerk, alleen niet op hetzelfde niveau als Groningen.

Toch is het te makkelijk om België dan maar weg te zetten als figurant. Want de echte Belgische troef ligt ergens anders.

Waar Nederland inzet op compute en toegang, zit België veel dieper in de keten. In Leuven namelijk.

Imec werd op 29 april 2025 coördinator van het EU Chips Design Platform, een consortium van twaalf Europese partners. Dat platform moet startups, kmo’s en onderzoeksorganisaties toegang geven tot chipontwerptools, training, kapitaal en een route naar productie, verpakking en testen. Volgens imec moeten de eerste gebruikers daar al vanaf begin 2026 gebruik van kunnen maken.

Dat is geen detail. Wie invloed heeft op chipontwerp, zit dicht op de basislaag van de hele AI-industrie.

Alsof dat nog niet genoeg was, ging in Leuven op 9 februari 2026 ook de NanoIC-pilotlijn open. De Europese Commissie omschrijft die als de grootste Chips Act-pilotlijn van Europa. De totale investering komt uit op €2,5 miljard, waarvan €700 miljoen uit de EU komt en nog eens €700 miljoen van nationale en regionale overheden.

NanoIC moet het mogelijk maken om chipontwerpen, apparatuur en processen op bijna-industriële schaal te testen, met technologie voorbij twee nanometer. De Commissie koppelt dat direct aan sectoren als AI, autonome voertuigen, zorg en 6G.

Met andere woorden: Nederland probeert rekenkracht te organiseren, België helpt bouwen aan de hardwarelaag waar die rekenkracht uiteindelijk op draait.

En precies dat maakt dit verhaal interessanter dan de zoveelste update over een nieuw AI-model of chatbotfunctie.

Nederland en België bouwen namelijk niet aan hetzelfde stuk van de keten. Nederland claimt een positie aan de kant van compute, toegang en publieke infrastructuur. België verankert zich sterker in chips, ontwerp en geavanceerde pilotproductie.

Samen laat dat zien hoe Europese AI-soevereiniteit er waarschijnlijk echt uit gaat zien: niet als één centraal wondermodel uit Brussel, maar als een netwerk van strategische schakels. Rekenkracht hier. Chips daar. Toegang, ontwerp, testen, opschalen. Minder afhankelijkheid begint blijkbaar niet met een grote slogan, maar met heel veel beton, stroom en halfgeleiders.

Dat betekent overigens niet dat Nederland of België ineens AI-onafhankelijk zijn. Zo ver zijn we niet. De Europese Commissie, EuroHPC, SURF en imec beschrijven vooral investeringen, toegang en strategische opbouw. Dat is iets anders dan bewezen onafhankelijkheid van Amerikaanse cloudreuzen, buitenlandse chiptoeleveranciers of niet-Europese modelaanbieders.

De claim die wél overeind blijft, is een stuk nuchterder en juist daarom sterker: Nederland en België schuiven op van gebruiker naar mede-eigenaar van cruciale AI-infrastructuur. En daar wordt de komende jaren beslist hoeveel van Europa’s AI straks ook echt Europees is.