ASML zet Brussel onder druk in debat over AI-soevereiniteit

1% van ASML’s omzet komt volgens Financial Times uit Europa. Dat cijfer maakt de waarschuwing van topman Christophe Fouquet hard: Brussel kan AI-soevereiniteit willen, maar zonder sterke Europese klanten, kapitaal en productie blijft Veldhoven vooral draaien voor Azië.

Europa kan chipmacht niet afdwingen met formulieren als de vraag en productie elders zitten.

Die spanning raakt het nieuwe techpakket van de Europese Commissie. Brussel wil minder afhankelijkheid van Amerikaanse cloudreuzen en Aziatische chipketens. Fouquet steunt die richting, maar waarschuwt tegen beleid dat bedrijven van bovenaf vertelt wat zij moeten bouwen.

De Europese Commissie presenteerde begin juni de Cloud and AI Development Act en Chips Act 2.0. Het pakket moet Europese cloud, AI en halfgeleiders sterker maken, met minder afhankelijkheid van Amerikaanse en Aziatische partijen.

Fouquet legt de zwakke plek bloot. Europa kan wel praten over strategische autonomie, maar ASML verkoopt nog altijd vooral buiten Europa. Financial Times meldt dat ongeveer 80% van ASML’s omzet uit Azië komt.

Dat maakt de discussie concreet. Een continent dat soeverein wil zijn in AI, maar zelf nauwelijks eindklanten levert voor zijn sterkste chipbedrijf, bouwt op een smalle basis.

ASML verhoogde op 15 april 2026 zijn omzetverwachting voor heel 2026 naar €36 miljard tot €40 miljard. Het bedrijf meldde in het eerste kwartaal €8,8 miljard omzet en €2,8 miljard nettowinst.

Fouquet koppelde die sterkere outlook aan AI-gerelateerde investeringen. Klanten versnellen volgens ASML hun uitbreidingsplannen voor 2026 en daarna, omdat de vraag naar chips sterker blijft dan het aanbod.

Daar zit de macht van ASML. Het bedrijf verkoopt geen AI-model. Het verkoopt machines waarmee anderen de chips voor AI kunnen maken.

Europa praat vaak over AI alsof het vooral om modellen, apps en regels gaat. ASML dwingt een dieper gesprek af. AI vraagt lithografie, wafers, toeleveranciers, datacenters, stroom, vergunningen en fabrieken.

Die laag is traag. Zij vraagt jaren, miljarden en technisch personeel. Een wet kan dat proces sturen, maar niet vervangen.

Fouquet waarschuwt daarom voor te veel centrale sturing. Strategische projecten moeten volgens hem door de industrie zelf worden gedragen. Anders ontstaat vooral extra complexiteit, terwijl concurrenten in de VS en Azië sneller bouwen.

ASML noemt zichzelf niet alleen. Fouquet ondertekende in mei een stuk met Europese techbedrijven die samen €417 miljard omzet, bijna €1,1 biljoen marktwaarde, 957.000 banen en meer dan €40 miljard jaarlijkse R&D vertegenwoordigen.

Dat klinkt sterk. Het laat ook zien waar Europa wél gewicht heeft: machines, industriële kennis, hightech niches en diepe toeleveringsketens.

De zwakte zit bij schaal. Europa mist hyperscalers van Amerikaans formaat, diepe AI-chipvraag en grote thuismarkten voor veel digitale producten. Daardoor groeit de technologische macht niet vanzelf mee met de politieke ambitie.

Voor Nederland is dit geen Brusselse beleidstaal. ASML zit in Veldhoven en vormt een van de sterkste Europese schakels in de wereldwijde chipketen.

Voor België telt hetzelfde via imec en de bredere hightechcluster rond Leuven. De Benelux zit dus niet aan de zijlijn van AI-soevereiniteit. De regio zit bij de machines, kennis en productielogica onder het AI-verhaal.

Dat maakt Fouquets waarschuwing zwaarder. AI-soevereiniteit begint niet bij een persbericht in Brussel, maar bij bedrijven die op schaal kunnen leveren.

Het Europese pakket krijgt ook weerstand buiten de EU. Reuters meldde dat handelsorganisaties uit Australië, Canada en Japan vrezen dat de Europese “made-in-Europe”-lijn hun bedrijven kan buitensluiten. Zij waarschuwen voor hogere kosten, minder keuze en verstoring van grensoverschrijdende diensten.

Dat risico raakt Europa zelf. Te veel bescherming kan de markt kleiner maken. Te weinig eigen capaciteit houdt Europa afhankelijk.

Daarom draait het debat niet om simpel protectionisme. Het draait om de vraag hoe Europa eigen bedrijven sterker maakt zonder de markt dicht te trekken.

AI-soevereiniteit klinkt groot. ASML maakt het meetbaar. Waar staan de klanten. Waar zit de productie. Waar zit het kapitaal. Waar lopen vergunningen vast.

Fouquet zegt daarmee niet dat Europa niets moet doen. Hij zegt dat Brussel de volgorde goed moet houden. Eerst sterke bedrijven, echte vraag en minder frictie. Daarna pas meer politieke regie.

Europa wint AI niet in presentaties. Europa wint pas als Veldhoven, Leuven en de rest van de keten genoeg thuismarkt krijgen om minder afhankelijk te draaien van anderen.