DOJ trekt grens bij crypto-handhaving: developers niet langer doelwit zonder opzet

De Amerikaanse justitie zet een opvallende stap terug in haar benadering van cryptodevelopers. Volgens berichtgeving van The Block en Cointelegraph zei Todd Blanche maandag op Bitcoin 2026 in Las Vegas dat developers niet langer het doelwit moeten zijn zolang zij niet zelf helpen bij crimineel gebruik van hun software.

Die draai komt niet uit de lucht vallen. Op 7 april 2025 legde Blanche in een officiële memo al vast dat het DOJ wil stoppen met wat hij zelf “regulation by prosecution” noemt. In dat document staat letterlijk dat het ministerie geen digital-assets regulator is en niet langer strafzaken wil gebruiken om achteraf een regulatoir kader op de sector te leggen.

De memo trekt die lijn verrassend hard door. Het DOJ zegt daarin dat het niet langer virtuele valutabeurzen, mixing- en tumblingdiensten en offline wallets wil targeten voor de daden van eindgebruikers of voor onbewuste overtredingen van regels, behalve wanneer zo’n onderzoek past binnen de expliciete strafrechtelijke prioriteiten van het departement.

Het ministerie wil zich juist concentreren op zaken waarbij beleggers of consumenten financieel worden benadeeld, of waarbij digitale assets worden gebruikt voor terrorisme, drugs- en mensenhandel, georganiseerde misdaad, hacks en kartelfinanciering. Inconsistente lopende zaken moeten volgens de memo worden herzien of gesloten.

Daar hoort ook een symbolische ingreep bij. De memo bepaalt dat het National Cryptocurrency Enforcement Team per direct wordt ontbonden. Reuters meldde destijds hetzelfde en schreef dat aanklagers zich voortaan nauwer moeten richten op direct crimineel gebruik van crypto, niet op een bredere handhavingsrol richting de sector als geheel.

Minstens zo belangrijk is wat de memo omlaag trekt in prioriteit. Aanklagers zouden in beginsel geen zaken meer moeten bouwen rond ongeregistreerde money transmission, Bank Secrecy Act-overtredingen, ongeregistreerde securities offerings, broker-dealer-schendingen of andere registratieplichten, tenzij er bewijs is dat een verdachte wist van die verplichtingen en ze willens en wetens schond.

Daarnaast zegt de memo dat aanklagers terughoudend moeten zijn met strafzaken die draaien om de vraag of een digitaal activum juridisch een effect of grondstof is, zolang er een alternatieve strafrechtelijke route beschikbaar is, zoals fraude.

Dat is een echte beleidsverschuiving. De oude lijn liet veel meer ruimte om cryptobedrijven of infrastructuurspelers via strafzaken onder druk te zetten op terrein dat ook regulatoir of civiel had kunnen worden uitgevochten.

De nieuwe lijn duwt justitie explicieter terug naar klassieke strafrechtelijke kernvragen: is er opzet, is er fraude, is er directe schade of wordt crypto gebruikt als hulpmiddel voor andere criminaliteit. Die laatste duiding is een gevolgtrekking, maar ze volgt direct uit de memo zelf.

Toch is dit geen algemene vrijbrief voor coders. De memo maakt juist een harde uitzondering voor zaken waarin iemand weet dat gelden uit misdrijven komen of bedoeld zijn om onwettige activiteiten te ondersteunen. Blanche schrijft expliciet dat zaken onder 18 U.S.C. § 1960(b)(1)(C), dus waar geldstromen “known to the defendant” uit criminaliteit komen of criminaliteit moeten ondersteunen, buiten deze versoepelde lijn vallen.

Ook de conferentie-opmerking zelf was, voor zover nu publiek samengevat, niet absoluut. De lijn is niet: developers zijn voortaan veilig. De lijn is: developers zijn niet langer automatisch verdacht alleen omdat derden hun code misbruiken. Zodra kennis, hulp of bewuste betrokkenheid in beeld komt, blijft het DOJ wel degelijk ruimte houden om te vervolgen.

De bredere context maakt die draai extra relevant. In november 2024 oordeelde het Fifth Circuit dat het ministerie van Financiën buiten zijn bevoegdheid was gegaan door de immutable smart contracts van Tornado Cash te sanctioneren, omdat die niet als “property” onder de relevante sanctiewet konden worden aangemerkt. Reuters vatte dat oordeel samen als een duidelijke grens aan wat OFAC via sanctierecht kon raken.

Vier maanden later, op 21 maart 2025, trok het Amerikaanse ministerie van Financiën de sancties tegen Tornado Cash formeel weer in. Treasury zei daarbij zelf dat het na herbeoordeling van de nieuwe juridische en beleidsmatige vragen zijn discretionaire bevoegdheid had gebruikt om de sancties te schrappen. Reuters meldde dezelfde dag dat het ging om een beleidsmatige én juridische heroverweging.

Tegelijk is het debat over developer-aansprakelijkheid allerminst voorbij. Reuters meldde in augustus 2025 dat een jury Roman Storm schuldig bevond aan samenzwering om een ongeregistreerde money transmitting business te runnen, maar geen oordeel wist te vellen over de zwaardere aanklachten rond witwassen en sanctieontduiking. Daarmee bleef precies de kernvraag open waar de sector nog steeds mee worstelt: wanneer ben je een neutrale bouwer van code, en wanneer word je gezien als iemand die bewust criminaliteit faciliteert?

Dat maakt Blanche’s nieuwe lijn meteen geloofwaardiger én ongemakkelijker. Geloofwaardiger, omdat het DOJ nu explicieter afstand neemt van algemene handhaving op technologie zelf. Ongemakkelijker, omdat bestaande zaken zoals Storm laten zien dat de uiteindelijke toets nog steeds draait om intentie, kennis en feitelijke betrokkenheid. De koers wijzigt dus, maar de juridische gevarenzone verdwijnt niet.

Voor de cryptosector is de boodschap daarom dubbel. Aan de ene kant zegt justitie nu duidelijker dat neutrale software en open code niet vanzelf een strafdoelwit mogen zijn. Aan de andere kant blijft opzet de sleutel.

De grote verandering is dus niet dat developers immuniteit krijgen, maar dat het DOJ explicieter zegt eerst naar criminele bedoeling te willen kijken, en pas daarna naar de code. Dat is minder revolutionair dan sommige conference-reacties suggereren, maar wel veel belangrijker voor hoe toekomstige cryptozaken waarschijnlijk worden opgebouwd.