Nederland en België doen alsof crypto klein is, maar cijfers botsen

Nederland en België praten nog vaak over crypto alsof het een randverschijnsel is voor speculanten en oplichters. Officiële cijfers laten iets anders zien: crypto is klein in systeemtermen, maar al echt aanwezig in effectenportefeuilles, jonge beleggersgroepen en toezichtskaders.

Dat maakt het publieke debat te smal. Crypto is niet alleen een frauderisico en ook niet alleen een groeiverhaal. Het is inmiddels allebei tegelijk.

De Nederlandsche Bank meldde in januari dat Nederlandse indirecte cryptobeleggingen zijn gestegen van €81 miljoen eind 2020 naar €1,2 miljard in oktober 2025. DNB plaatst daar direct nuance bij: het gaat nog altijd om slechts 0,03 procent van het totale Nederlandse effectenbezit.

Maar “slechts” is hier niet het hele verhaal.

De kern is dat crypto via beursproducten en aandelenblootstelling al in de reguliere effectenwereld zit. Het gaat niet alleen om mensen die zelf coins op een exchange kopen.

DNB laat ook zien waar dat geld zit. Nederlandse huishoudens hielden eind oktober 2025 voor €182 miljoen aan crypto-ETF’s en €213 miljoen aan crypto-ETN’s aan. Pensioenfondsen hadden met €287 miljoen de grootste positie in crypto-treasury-aandelen.

Dat maakt crypto nog geen systeemrisico. Maar het is ook geen hobbyhoek meer die volledig buiten de financiële infrastructuur staat.

De AFM blijft crypto scherp framen. Op haar consumentensite noemt de toezichthouder crypto’s lastig te doorgronden, kwetsbaar voor misleiding, oplichting en manipulatie, en vooral gebaseerd op speculatie.

Dat is verdedigbaar. De sector kent nog steeds fraude, extreme volatiliteit, slechte informatie en agressieve marketing.

Maar het wordt problematisch als die risicobril het hele verhaal overneemt.

Want dezelfde AFM behandelt crypto inmiddels ook als een sector met vergunningaanvragen, informatieverplichtingen, reclame-eisen en doorlopend toezicht. MiCA is volgens de AFM het eerste Europese wetgevingspakket voor crypto’s en cryptodiensten, met uniforme regels voor uitgevers en dienstverleners in de EU.

Dat is geen taal van een randverschijnsel. Dat is taal van institutionalisering.

Die dubbele werkelijkheid werd in april opnieuw zichtbaar. De AFM stelde dat cryptoactivadienstverleners stappen hebben gezet in hun reclame-uitingen en kosteninformatie, maar dat er nog te vaak onjuiste, onduidelijke of misleidende informatie is.

De cijfers zijn stevig. De AFM onderzocht 33 CASP’s. Bij 14 partijen waren significante tekortkomingen in reclame-uitingen en bij 19 partijen in kosteninformatie.

Dat is slecht nieuws voor consumentenbescherming. Maar het bevestigt ook iets anders: crypto is groot genoeg geworden om systematisch toezicht op reclame, kosten en marktgedrag nodig te maken.

Daar zit de paradox. De toezichthouder zegt terecht dat crypto risicovol blijft, maar bouwt tegelijk aan het toezicht waarmee de sector binnen het financiële domein wordt getrokken.

Dat is geen tegenstelling. Het is precies de fase waarin de Benelux nu zit.

In België is de paradox nog zichtbaarder. De FSMA publiceerde in mei 2025 een Retail Investor Survey waaruit bleek dat meer dan 40 procent van de beleggers in hun twintiger en dertiger jaren crypto bezit.

Dat is geen kleine culturele voetnoot. Bij jonge beleggers is crypto al een vaste categorie geworden.

Tegelijk vermeldde de officiële FSMA-lijst van Belgische cryptoactivadienstverleners op 15 mei 2026 simpelweg: “Nihil”.

Wikifin zegt hetzelfde in gewone consumententaal: er bestaat op dit moment geen enkele instelling die van de FSMA een vergunning als CASP heeft gekregen.

Dat is de Belgische spanning in één beeld. Crypto is cultureel binnen, maar bestuurlijk nog niet volledig verteerd.

België kijkt niet alleen naar aanbieders. Het land probeert ook de distributiecultuur rond crypto te reguleren.

De FSMA-FAQ zegt dat het reglement van 5 januari 2023 reclame viseert die bij consumenten wordt verspreid bij de commercialisering van virtuele munten in België. De definitie van commercialisering is breed. Zelfs een betaalde influencer die een virtuele munt aan consumenten voorstelt en hen tot aankoop aanzet, kan daaronder vallen.

Ook na MiCA blijft dat nationale kader in sommige situaties relevant. De FSMA schrijft dat reclame buiten het MiCA-toepassingsgebied onder het Belgische reglement kan blijven vallen, bijvoorbeeld bij betaalde influencers of bij bepaalde reclame rond bitcoin.

De toezichthouder bouwde bovendien in 2023 een webscrapingtool om finfluencers op sociale media op te sporen die reclame maken voor cryptomunten. Daarmee wil de FSMA controleren of zij de cryptoreclameregels naleven.

Dat is begrijpelijk. Fraude en misleiding zijn echte problemen.

Maar het zegt ook iets groters. België reguleert niet alleen cryptobedrijven. Het reguleert de cultuur en distributie rond crypto.

Nederland en België hebben daardoor niet alleen een adoptieprobleem of een toezichtprobleem. Ze hebben vooral een taalprobleem.

De publieke taal komt nog vaak uit de fase waarin crypto moest worden ontmaskerd. Het ging om scams, finfluencers, koerswaanzin en consumenten die beschermd moesten worden.

Die taal is niet verkeerd. Ze is alleen onvolledig geworden.

De markt zit inmiddels in een fase waarin crypto tegelijk speculatief, frauduleus, gereguleerd, beursgenoteerd, institutioneel en genormaliseerd kan zijn.

Die categorieën sluiten elkaar niet uit. Ze bestaan naast elkaar.

Een crypto-ETF in een Nederlandse huishoudportefeuille maakt bitcoin niet veilig. Een leeg Belgisch CASP-register betekent niet dat jonge Belgische beleggers geen crypto bezitten. Een AFM-waarschuwing maakt de sector niet onbelangrijk. En MiCA maakt crypto niet automatisch volwassen.

Dat is precies waarom het debat vaak achterloopt.

MiCA versnelt deze botsing tussen cultuur en kapitaal. De oude wereld zei: crypto staat buiten het systeem. De nieuwe wereld zegt: crypto zit deels in het systeem, maar we vertrouwen het nog steeds niet.

Dat is een veel eerlijker beschrijving van waar Nederland en België nu staan.

In Nederland verschuift crypto van registratie en waarschuwingen naar vergunningen, informatievereisten en thematisch toezicht. In België blijft de waarschuwingstaal hard, terwijl Europese vergunningregels, nationale reclamevoorschriften en toezicht op finfluencers tegelijk doorlopen.

De sector wordt dus niet simpelweg geaccepteerd. Hij wordt gecontroleerd binnengehaald.

Dat is minder romantisch dan de crypto-industrie graag vertelt. Maar het is ook serieuzer dan het oude beeld van een randverschijnsel.

De Benelux is interessant omdat adoptie sneller beweegt dan culturele legitimatie.

Huishoudens zitten via effectenproducten al indirect in crypto. Pensioenfondsen hebben blootstelling via crypto-treasury-aandelen. Jonge Belgische beleggers bezitten massaal crypto. Toezichthouders bouwen ondertussen aan regels voor vergunningen, reclame, kosteninformatie en finfluencers.

Alleen het gesprek klinkt vaak nog alsof crypto een buitenwijk van de financiële wereld is.

Dat houdt niet eeuwig stand.

Op een gegeven moment moeten Nederland en België crypto anders gaan beschrijven: niet als toekomstreligie, niet als pure fraude, maar als een klein en echt onderdeel van de financiële werkelijkheid.

Juist daarom is het risicovol. Juist daarom is het relevant.