AI groeit hard in mkb, maar kleine bedrijven lopen nog achter

kunstmatige intelligentie•10 apr , 19:07

AI zit inmiddels ook gewoon in het mkb. Alleen nog lang niet overal op dezelfde manier. De nieuwste cijfers laten zien dat de opmars echt is. In Nederland gebruikte in 2025 al 17 procent van de bedrijven met minstens twee werkzame personen minstens één AI-technologie.

In 2023 was dat nog 8 procent. Dat oogt als een stevige doorbraak, maar onder die headline zit een minder gelijkmatig verhaal. Bij bedrijven met 2 tot 10 werkzame personen lag het aandeel op 14 procent.

Bij bedrijven met 10 tot 50 werknemers was dat 27 procent, bij 50 tot 250 kwam het uit op 45 procent en bij grote bedrijven op 66 procent. AI bereikt het mkb dus wel degelijk. Maar de snelheid ligt nergens gelijk.

De markt beweegt in twee snelheden

Wie alleen naar het totaal kijkt, ziet groei. Wie iets dieper graaft, ziet vooral een scheidslijn tussen klein en groter.

Bij Nederlandse microbedrijven gebruikte in 2025 13,8 procent minstens één van zeven vergelijkbare AI-technologieën. In 2023 was dat nog 6,8 procent. Op die consistente meetbasis gaat het dus om een verdubbeling in twee jaar tijd.

Dat is fors, maar het gat met grotere bedrijven blijft breed. Het CBS laat zien dat 29,8 procent van het mkb met 10 tot 249 werkzame personen AI gebruikte, tegenover 66,2 procent van het grootbedrijf.

Daarmee wordt het interessantste punt meteen zichtbaar: de groei is echt, alleen schuift niet iedereen tegelijk op.

Kleine bedrijven gebruiken AI vooral waar het meteen tijd scheelt

Wat die kleinste bedrijven met AI doen, zegt eigenlijk nog meer dan de adoptiecijfers zelf. Bij microbedrijven werd AI in 2025 het vaakst ingezet voor marketing en verkoop. Dat gold voor 32,7 procent van de AI-gebruikers in die groep. Daarna volgden administratieve processen en bestuurstaken met 25,9 procent.

Dat zijn geen futuristische use-cases. Het zijn precies de plekken waar de werkdruk hoog is, de marges vaak dun zijn en kant-en-klare software snel nut heeft. Geen eigen model, geen intern AI-lab, gewoon tools die werk uit handen nemen. En dat beeld zie je ook terug in de manier waarop kleine bedrijven toegang krijgen tot AI.

De technologie is er vaak al, maar verstopt in software

Volgens het CBS verkreeg 48,2 procent van de microbedrijven die AI gebruiken die technologie in 2025 via direct gebruik van commerciële software.

Dat is belangrijk. Het betekent dat de drempel lang niet altijd technologisch is. Veel kleine bedrijven hoeven AI niet zelf te bouwen of een compleet innovatietraject op te tuigen.

De technologie zit steeds vaker gewoon ingebakken in tools die ze toch al gebruiken. De deur staat dus vaak al open. Alleen loopt nog niet iedereen naar binnen.

Niet de tool, maar de organisatie remt af

Daar zit de echte frictie. Bij Nederlandse microbedrijven die AI in 2025 wél overwogen maar uiteindelijk niet gebruikten, was gebrek aan ervaring veruit de belangrijkste reden. 71,6 procent noemde dat als obstakel. Ongeveer de helft wees op privacy als reden om niet door te pakken.

In de bredere CBS-cijfers voor alle bedrijven met twee of meer werkzame personen duikt vrijwel hetzelfde patroon op. Ook daar staat gebrek aan ervaring bovenaan met 73 procent, gevolgd door privacy met 49 procent en onduidelijkheid over juridische gevolgen met 42 procent.

Dat is nogal veelzeggend. Het probleem is steeds minder of een ondernemer een AI-tool kan openen. Het probleem is veel vaker of die ondernemer genoeg kennis, vertrouwen en interne spelregels heeft om die tool ook echt structureel te gebruiken.

Dit is geen typisch Nederlands probleem

Ook op Europees niveau komt vrijwel hetzelfde beeld terug. Volgens Eurostat was onder bedrijven die AI wel overwogen maar niet gebruiken, gebrek aan relevante expertise in 2025 de meest genoemde reden, met 70,3 procent.

Daarna volgden onduidelijkheid over juridische gevolgen met 53,6 procent en zorgen over databescherming en privacy met 52,7 procent. Bij kleine bedrijven loopt het aandeel dat gebrek aan expertise noemt zelfs op tot 70,9 procent.

Dat maakt de Nederlandse uitkomst ineens een stuk minder lokaal. De technologie wordt sneller toegankelijk dan de organisaties die ermee moeten werken. Daar zit de vertraging.

België en Vlaanderen lopen tegen precies hetzelfde aan

In België zie je dezelfde scheve lijn. Volgens Statbel gebruikte in 2025 34,5 procent van de Belgische bedrijven minstens één AI-technologie. Bij ondernemingen met meer dan 250 werknemers liep dat op tot ongeveer drie op de vier. Ook daar geldt dus: hoe groter het bedrijf, hoe sneller AI van experiment naar inzet schuift.

In Vlaanderen wordt die overgang nog tastbaarder. De Vlaamse AI-barometer van VLAIO meldt dat 58,8 procent van de Vlaamse bedrijven in 2025 minstens één AI-technologie gebruikt. Tegelijk zegt 28,2 procent geen AI te gebruiken en daar ook geen plannen voor te hebben.

Nog interessanter is wat er gebeurt bij bedrijven die al wel gestart zijn. In 48,9 procent komt het initiatief van individuele werknemers. In 48,7 procent van de gevallen blijft het bij experimenteren. Slechts 16,9 procent schaalt AI op naar meerdere domeinen binnen de onderneming.

Ook daar is het grootste obstakel geen gebrek aan tools, maar een gebrek aan kennis, vaardigheden en ervaring. Dat werd genoemd door 72,5 procent van de bedrijven. Daarna volgt moeite om goed in te schatten waar AI eigenlijk zinvol is. Dat is ongeveer hetzelfde verhaal, alleen met een ander logo erboven.

Wat je hier niet van moet maken

De verleiding is groot om van die adoptiegroei meteen een productiviteitssprookje te maken. Alleen is dat nog te makkelijk.

Het CBS liet eerder al zien dat bedrijven die AI gebruiken vaak groter zijn, meer in ICT investeren en een hogere toegevoegde waarde hebben. Maar het bureau zei daar ook expliciet bij dat uit dat verkennende onderzoek niet kan worden vastgesteld of dat daadwerkelijk door AI komt.

Dat voorbehoud is belangrijk. Meer gebruik betekent nog niet automatisch bewezen rendement.

Hier zit de echte volgende AI-kloof

De hardere conclusie ligt ergens anders. De volgende AI-kloof in het mkb gaat waarschijnlijk minder over toegang tot technologie en meer over vaardigheden, routines, privacy-afwegingen en juridische zekerheid.

Kleine bedrijven kunnen vandaag vaak al met AI werken via commerciële software. Wat ze veel minder vaak hebben, is tijd om beleid te maken, ervaring om output goed te beoordelen en ruimte om een experiment door te trekken naar een vast proces. En precies daar stokt het.

Dus nee, de vraag is niet meer of AI het mkb bereikt. Die fase zijn we wel voorbij. De interessantere vraag is waarom het bij de kleinste bedrijven nog zo vaak nét niet landt. Daar zit het verhaal.