ChatGPT schuift in Europa op van chatbot naar mogelijk zoekmachine onder streng DSA-toezicht

De Europese Commissie onderzoekt of ChatGPT Search onder de Digital Services Act moet worden behandeld als een zeer grote online zoekmachine. Dit betekent dat Brussel momenteel erg serieus naar de precieze behandeling van de zoekfunctie van ChatGPT kijkt, zodat het in de juiste regelgevende categorie geplaatst kan worden.

Reuters meldde op 10 april dat die beoordeling loopt, nadat OpenAI zelf publiceerde dat ChatGPT Search in de EU over de zes maanden tot en met 30 september 2025 gemiddeld 120,4 miljoen maandelijkse actieve ontvangers had. Dat ligt ruim boven de DSA-drempel van 45 miljoen.

Dat klinkt technisch, maar de inzet is groter. Zolang ChatGPT vooral werd gezien als chatbot of AI-assistent, ging het debat vooral over modelkwaliteit, auteursrecht, hallucinerende antwoorden en de AI Act.

Zodra Brussel serieus naar de zoekfunctie kijkt als een dienst die informatie ordent en uitserveert op schaal, verschuift het dossier. Dan gaat het niet meer alleen over wat het model kan, maar over welke publieke risico’s zo’n dienst met zich meebrengt.

De Europese Commissie is daar op haar DSA-pagina duidelijk over. De grootste online platforms en zoekdiensten vallen onder zwaardere regels, juist omdat zij een grote rol spelen in de samenleving en risico’s kunnen veroorzaken voor fundamentele rechten, publieke veiligheid en het online informatieklimaat.

Die nuance is essentieel. ChatGPT Search is nog niet formeel aangewezen als zeer grote online zoekmachine. Reuters citeert Commissie-woordvoerder Thomas Regnier, die zegt dat zulke dossiers per geval worden beoordeeld.

Ook OpenAI formuleert het nauwkeurig. Op zijn DSA-pagina gaat het niet over heel ChatGPT, maar specifiek over “ChatGPT search”, omschreven als de online zoekfuncties. Dat verschil is relevant. Zonder die precisie wordt een lopende beoordeling al snel ten onrechte gebracht als: Brussel classificeert ChatGPT nu als zoekmachine. Zo ver is het niet.

Toch is de symbolische betekenis groot. Als de Commissie ChatGPT Search uiteindelijk aanwijst, belandt OpenAI in dezelfde Europese toezichtscategorie als diensten die veel vanzelfsprekender als zoekmachine gelden. Op de officiële lijst van de Commissie staan Google Search en Bing al als very large online search engines.

Daarmee verschuift ook de vergelijking. OpenAI wordt dan in Europa niet alleen naast andere AI-bedrijven gelegd, maar ook naast de klassieke poortwachters van online informatie. Voor een bedrijf dat groot werd met generatieve AI is dat geen detail, maar een fundamentele herpositionering.

Aan zo’n aanwijzing hangen directe verplichtingen. Volgens de Commissie moeten diensten die als VLOP of VLOSE worden aangewezen binnen vier maanden voldoen aan de strengste DSA-regels.

Die regels gaan verder dan illegale content of advertenties. Ze raken onder meer risicobeoordelingen, risicobeperking, transparantie en de manier waarop zeer grote diensten maatschappelijke en systeemrisico’s in kaart brengen. De DSA is daarmee ook een wet voor zwaarder toezicht op digitale infrastructuren die zichtbaarheid, bereik en gedrag op grote schaal kunnen sturen.

Precies daarom is dit dossier ook buiten Brussel relevant. De vraag is niet alleen wat OpenAI bouwt, maar wanneer een AI-interface in de praktijk verandert in een distributielaag voor informatie.

Wie via ChatGPT Search antwoorden laat samenvatten of bronnen laat selecteren, gebruikt niet alleen een chatbot. Die gebruiker vertrouwt ook op een systeem dat bepaalt wat zichtbaar wordt, welke verwijzingen boven komen drijven en welke informatie uit de samenvatting verdwijnt. Dat is exact het soort schaalvraagstuk waarvoor de DSA bedoeld is.

Voor nationale toezichthouders is dit allerminst abstract. De Commissie heeft voor de zwaarste due-diligenceverplichtingen van zeer grote platforms en zoekdiensten weliswaar exclusieve bevoegdheden, maar werkt daarbij samen met nationale Digital Services Coordinators. Zij blijven dus onderdeel van het handhavingslandschap.

Daarnaast kan de onderzoekskant belangrijker worden. De Nederlandse ACM opende in oktober 2025 al de route voor onderzoekers om onder de DSA een aanvraag in te dienen voor vetted researcher-status. Daarmee kunnen onderzoekers onder voorwaarden toegang krijgen tot platformdata. Als ChatGPT Search onder dit regime valt, wordt die mogelijkheid direct relevanter.

Dat maakt dit verhaal interessanter dan opnieuw een bericht over een modelupdate. Het gaat niet om een benchmark of een nieuwe functie, maar om de vraag hoe Europa een AI-dienst juridisch begint te zien zodra die op grote schaal informatie ordent, samenvat en doorgeeft.

De uitkomst van de Brusselse beoordeling is nog niet bekend. Maar dat de Commissie deze stap nu onderzoekt, zegt al genoeg. De eerste fase van AI ging over modellen. Daarna volgden producten. De volgende fase draait steeds duidelijker om infrastructuur, distributie en toezicht.

ChatGPT is daarmee in Europa niet langer alleen een AI-tool. Het wordt steeds meer een dienst waarvan Brussel wil weten hoeveel invloed zij inmiddels heeft op wat gebruikers online zien, vinden en niet meer te zien krijgen.