70 deskundigen roepen ECB op tot voorrang van publiek belang bij de digitale euro

Zeventig economen en beleidsdeskundigen hebben het Europees Parlement opgeroepen om de digitale euro actief te steunen. Volgens hen is een sterke publieke digitale munt nodig om de monetaire autonomie van Europa te behouden en om burgers ook in een steeds minder op contant geld gerichte economie toegang te blijven geven tot centraal bankgeld.

Op zondag werd een open brief gepubliceerd met de titel: “De digitale euro: laat het publieke belang voorgaan”. Hierin werd door de auteurs gewaarschuwd dat het ontbreken van een publiek alternatief de macht van private stablecoins en grote, vaak niet-Europese betaalbedrijven verder zal vergroten. Dat kan de controle over het Europese betalingsverkeer onder druk zetten.

De brief is door zeventig experts ondertekend, waaronder José Leandro, voormalig EU-bestuurslid bij de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling, en de Franse econoom Thomas Piketty. Zij beschouwen de digitale euro als een publiek goed en volgens hen moet gaan om een digitale betaalvorm die in de complete eurozone bruikbaar is. Dit moet volgens hen worden uitgegeven door het Eurosysteem en gratis basisbetalingen aanbieden. Contant geld blijft daarbij bestaan en wordt niet vervangen.

Er wordt echter wel gewaarschuwd dat uitstel of afzwakking van het project Europese burgers en ondernemers afhankelijker kan maken van private betaalnetwerken en grote technologieplatforms. In tijden van financiële of geopolitieke spanning kan dat de weerbaarheid en zelfstandigheid van het Europese betalingssysteem verzwakken.

De oproep komt op een moment dat de Europese Centrale Bank zich in de voorbereidingsfase van de digitale euro bevindt. De ECB werkt aan een regelboek, een technische infrastructuur en functies voor offline betalingen. Pas daarna volgt een definitief besluit over invoering.

Volgens de Europese Centrale Bank moet de digitale euro fungeren als een publieke, Europese betaaloplossing met eigenschappen die lijken op contant geld. Hierbij kan gedacht worden aan direct toegang tot centraal bankgeld en de mogelijkheid om offline te betalen. Tegelijkertijd wil de ECB de financiële stabiliteit beschermen, onder meer door limieten op tegoeden en een systeem met verschillende rentepercentages.

Philip Lane, een bestuurslid bij de ECB, gaf ik een toespraak op 9 januari aan dat het project gericht is op een zorgvuldige balans. Innovatie en privacy moeten hand in hand gaan met het behoud van de rol van banken in het dagelijkse betalingsverkeer. Daarnaast kan de digitale euro nieuwe toepassingen ondersteunen, zoals voorwaardelijke betalingen terwijl de regels rondom privacy en witwasbestrijding blijven gelden.

Er is echter wel sprake van kritiek. Commerciële banken vrezen namelijk dat spaargeld kan verschuiven naar de digitale euro, wat gevolgen kan hebben voor hun financiering. Ook zijn er zorgen over de kosten van invoering en over de vraag of consumenten de digitale euro daadwerkelijk zullen gebruiken. Uit recent onderzoek is gebleken dat sterke privacybescherming voor veel burgers een doorslaggevende voorwaarde is.

Analisten van BNP Paribas wijzen daarnaast op het feit dat de voordelen van de digitale euro moeten worden afgewogen tegen mogelijke druk op de winstgevendheid van banken. Dit hangt vooral af van de hoogte van de tegoedlimieten en de manier waarop rente wordt toegepast.

De ECB heeft nog niet direct gereageerd op de open brief, maar verwees wel naar recente studies. Eén analyse concludeert dat een individuele limiet van 3.000 euro geen risico vormt voor de financiële stabiliteit, zelfs in een ongunstig scenario. Andere rapporten bekijken hoe de digitale euro past binnen het bestaande betalingslandschap, welke privacywaarborgen mogelijk zijn en welke investeringen van banken worden gevraagd.