ECB-president waarschuwt voor AI-concentratie en risico’s voor het financiële systeem
Bijna negen op de tien grote banken onder direct ECB-toezicht gebruiken al generatieve AI. ECB-president Christine Lagarde waarschuwt nu voor de volgende fase: wat gebeurt er als veel financiële partijen afhankelijk worden van dezelfde modellen?
Tijdens de jaarlijkse conferentie van het Europees Comité voor Systeemrisico’s op 1 oktober wees Lagarde op drie risico’s die elkaar kunnen versterken. Banken kunnen vergelijkbare handelsbesluiten nemen, cyberaanvallen kunnen gedeelde technologie tegelijk raken en Europa kan afhankelijk worden van AI-modellen waar het zelf geen controle over heeft.
Bijna negen op de tien grote banken gebruiken generatieve AI
Generatieve AI is binnen de Europese financiële sector geen experiment meer.
Volgens Lagarde gebruikt bijna 90% van de zogenoemde significante banken in het eurogebied de technologie al. Het gaat om banken die rechtstreeks onder toezicht van de ECB staan.
Financiële instellingen zetten AI onder meer in om grote hoeveelheden data sneller te analyseren, risico’s te beoordelen en processen efficiënter uit te voeren. Ook verwacht zeven op de tien ondervraagde bedrijven op Europese effectenmarkten hun investeringen in AI verder op te voeren.
Juist die snelle verspreiding creëert volgens de ECB een nieuwe vraag.
Niet alleen wat één bank met AI doet telt, maar ook wat er gebeurt wanneer tientallen banken dezelfde onderliggende modellen gebruiken.
Hetzelfde AI-model kan dezelfde handelsreactie veroorzaken
Daar ligt het eerste systeemrisico.
Veel financiële partijen staan onder dezelfde druk om de krachtigste modellen te gebruiken. Maar het aantal dominante modellen blijft beperkt.
Wanneer verschillende instellingen vervolgens dezelfde marktschok door vergelijkbare systemen laten beoordelen, kunnen die systemen ook vergelijkbare conclusies trekken.
Verkopen meerdere partijen daardoor tegelijk dezelfde activa, dan kan een eerste koersbeweging zichzelf versterken.
Het risico ontstaat niet doordat één instelling een vreemde beslissing neemt, maar doordat veel instellingen afzonderlijk dezelfde logische beslissing nemen.
Lagarde verwees daarbij naar onderzoek van het ESRB dat waarschuwt voor gelijklopende handelsreacties wanneer financiële bedrijven vergelijkbare modellen gebruiken. Ook de Financial Stability Board wees eerder op marktcorrelatie en afhankelijkheid van een kleine groep externe aanbieders als mogelijke bronnen van systeemrisico.
Zelfstandig handelende AI staat nog aan het begin
Dat betekent niet dat Europese handelsvloeren al grotendeels zelfstandig door AI worden bestuurd.
Een onderzoek van Mercer onder 131 vermogensbeheerders wereldwijd laat het tegenovergestelde zien.
Slechts 5% gaf AI in februari 2026 autonome of deels autonome bevoegdheid over beleggingsaanbevelingen of transacties. De meeste toepassingen ondersteunen mensen vooral bij onderzoek, analyse en efficiënter werken.
Dat onderscheid is belangrijk.
Een model dat documenten samenvat heeft nauwelijks dezelfde marktinvloed als een AI-agent die zelfstandig een handelsstrategie uitvoert.
Lagarde waarschuwt vooral voor wat er gebeurt wanneer die tweede categorie groter wordt. Meer zelfstandigheid betekent dat menselijk toezicht moeilijker kan worden, zeker wanneer operators niet volledig kunnen reconstrueren waarom een systeem een besluit nam.
Cyberaanvallen kunnen van weken naar uren gaan
Het tweede risico zit buiten de handelsvloer.
Het ESRB waarschuwde in juli dat krachtige AI-modellen de snelheid, schaal en technische verfijning van cyberaanvallen kunnen verhogen. De toezichthouder beoordeelde het systeemrisico rond cyberdreigingen in juni als ernstig.
Volgens Lagarde kan AI de tijd tussen het ontdekken van een kwetsbaarheid en grootschalig automatisch misbruik sterk verkorten.
Waar financiële instellingen eerder mogelijk weken kregen om op een fout te reageren, kan dat in bepaalde scenario’s teruglopen naar uren. Aanvallers hoeven een oplossing bovendien niet uitgebreid te testen voordat zij toeslaan. Banken moeten dat bij hun verdedigingssystemen vaak wel doen.
Het ESRB verwacht daarom dat aanvallers op korte en middellange termijn een voordeel kunnen houden, zelfs wanneer financiële instellingen dezelfde AI-technologie inzetten voor hun verdediging.
Eén leverancier kan veel banken tegelijk raken
Daar komt concentratierisico bovenop.
Wanneer meerdere financiële partijen dezelfde AI-aanbieder gebruiken, blijft een storing niet noodzakelijk beperkt tot één bank.
Een probleem bij een gedeelde leverancier kan meerdere instellingen tegelijkertijd raken. Hetzelfde geldt wanneer verschillende applicaties uiteindelijk allemaal afhankelijk zijn van één onderliggend model.
Twee verschillende AI-producten betekenen daardoor niet automatisch twee onafhankelijke risicobronnen.
De Financial Stability Board noemt afhankelijkheid van derde partijen en concentratie van dienstverleners daarom expliciet als kwetsbaarheid die door groeiend AI-gebruik zwaarder kan gaan wegen.
Europa kijkt ook naar wie de modellen controleert
Lagarde koppelde het technologische risico bovendien rechtstreeks aan geopolitiek.
De ontwikkeling van de krachtigste AI-modellen is volgens haar sterk geconcentreerd in de Verenigde Staten en China. Voor Europa ontstaat daarmee een strategische vraag: wie bepaalt of Europese financiële instellingen toegang houden tot technologie waarvan zij afhankelijk worden?
Een beperking op toegang hoeft daarbij niets met een technische storing te maken te hebben.
Exportregels, internationale spanningen of beslissingen van buitenlandse overheden kunnen eveneens invloed hebben op welke modellen Europese bedrijven mogen gebruiken.
Lagarde pleitte daarom voor meer eigen Europese AI-capaciteit en samenwerking tussen toezichthouders. Haar argument is dat financiële weerbaarheid moeilijker wordt wanneer toegang tot belangrijke systemen uiteindelijk elders kan worden uitgezet.
Voor cryptoplatforms speelt dezelfde afhankelijkheid
De waarschuwing stopt niet automatisch bij banken.
Cryptobeurzen, handelsbedrijven en andere partijen rond een publieke blockchain kunnen dezelfde afhankelijkheden opbouwen wanneer zij AI gebruiken voor handel, fraudedetectie, security of autonome agents.
Daarmee ontstaat een praktische ontwerpvraag.
Wat gebeurt er met een handelsagent wanneer het gebruikte model plotseling niet beschikbaar is? Welke transacties mag zo’n systeem zelfstandig uitvoeren? En wie kan onmiddellijk ingrijpen wanneer meerdere agents dezelfde verkeerde conclusie trekken?
Dat zijn geen theoretische vragen meer zodra AI toegang krijgt tot geld.
Lagarde waarschuwt daarom niet simpelweg dat banken “te veel AI” gebruiken. Haar grotere punt is dat dezelfde modellen, dezelfde leveranciers en dezelfde afhankelijkheden door het hele financiële systeem kunnen lopen.
Juist wanneer iedere instelling afzonderlijk denkt haar processen slimmer te maken, kan op systeemniveau een nieuwe kwetsbaarheid ontstaan.
Stop met te veel betalen voor je crypto. Bij de Amsterdamse exchange Finst handel je tegen de laagste tarieven van Nederland, zonder verborgen kosten.
👀 Bekijk Finst nu ›Let op: Beleggen in crypto brengt risico’s met zich mee. Handel alleen met geld dat u kunt missen.
Ga verder met lezen
Dit vind je misschien ook leuk
Laat mensen jouw mening weten
Lees ook
Populair Nieuws
Loading
