Nederland steunt centraler EU-toezicht op crypto: wat betekent dat voor AFM, DNB en de markt?

Nederland heeft zich aangesloten bij een opvallende Europese koerswijziging. Samen met Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje en Polen steunt Den Haag een centraler toezicht op de Europese kapitaalmarkt. Daarbij worden ook crypto-aanbieders expliciet genoemd.

Dit betekent overigens niet dat de AFM en DNB morgen buitenspel staan. Maar het is wel een duidelijk signaal dat Europa het huidige model, met nationale toezichthouders als eerste poortwachter, steeds minder vanzelfsprekend vindt voor een markt die van nature grensoverschrijdend is.

De vraag is daarom niet alleen wat Brussel wil, maar vooral wat dat later kan betekenen voor de Nederlandse cryptomarkt. Want als toezicht op termijn centraler wordt ingericht, raakt dat direct aan vergunningen, toezichtdruk, concurrentie en de positie van grote spelers die in één keer de hele EU-markt willen bedienen.

Voor Nederland en België is dat extra relevant, omdat aanbieders in de Benelux zelden nog puur nationaal opereren. Laten we de details echter verder ontleden!

De steun van Nederland komt niet uit de lucht vallen. De Europese Commissie presenteerde in december 2025 haar pakket rond marktintegratie en toezicht als onderdeel van de Savings and Investments Union.

Doel daarvan is om de Europese kapitaalmarkt minder versnipperd te maken, grensoverschrijdende investeringen te vergemakkelijken en de concurrentiekracht van Europa op te krikken.

In dat pakket staat ook een gevoelige passage: de Commissie wil ESMA een directere rol geven bij het toezicht op onder meer belangrijke marktinfrastructuren en crypto service providers.

Dit is politiek belangrijk, omdat juist grote lidstaten eerder terughoudend waren om toezichtsmacht naar EU-niveau te verschuiven. Als landen als Nederland en Duitsland nu wel bewegen, kan dat de impasse rond verdere centralisatie doorbreken.

Hier zit meteen de belangrijkste nuance. Dit nieuws betekent niet dat ESMA het Nederlandse cryptotoezicht al heeft overgenomen. De huidige MiCA-structuur in Nederland staat nog gewoon overeind.

De AFM behandelt vergunningaanvragen van crypto-asset service providers, verwerkt notificaties en heeft de leidende rol in het reguliere toezicht op CASP’s en op marktmisbruik rond crypto-assets.

DNB houdt zich ondertussen bezig met prudentieel toezicht op CASP’s, met het beoordelen van gekwalificeerde deelnemingen en met toezicht op uitgevers van EMT’s en ART’s, de twee gereguleerde stablecoin-categorieën onder MiCA.

Wie nu schrijft dat AFM en DNB hun rol kwijtraken, maakt het nieuws groter dan dat het is. Wat er wél ligt, is een politieke en beleidsmatige richting: Europa wil kijken of een deel van het toezicht op grensoverschrijdende marktspelers centraler kan worden georganiseerd.

De vraag is dus niet of de nationale toezichthouders morgen verdwijnen, maar of hun rol later verschuift binnen een Europeser toezichtskader.

Crypto is voor Brussel bijna een perfecte testcase. De sector is vanaf dag één grensoverschrijdend geweest, terwijl toezicht en interpretatie van regels traditioneel nationaal zijn georganiseerd.

MiCA heeft daar al een gemeenschappelijk regelboek voor gemaakt, maar de uitvoering ervan loopt nog steeds via nationale toezichthouders. Juist daar ontstaat spanning: één Europese markt op papier, maar in de praktijk nog verschillende toezichtsstijlen, snelheden en accenten.

Dat dit geen theoretisch probleem is, bleek al eerder. Reuters meldde in juni 2025 dat ESMA-voorzitter Verena Ross waarschuwde voor een gebrek aan een echt uniforme Europese toezichtslijn en daarbij pleitte voor ruimere bevoegdheden.

In december 2025 meldde Reuters ook dat de Commissie centraler toezicht op crypto-aanbieders expliciet had opgenomen in haar marktintegratieplannen.

ESMA zelf reageerde destijds positief en zei klaar te staan voor directe supervisie van bepaalde significante grensoverschrijdende crypto service providers.

Als de EU deze lijn doorzet, verandert de rol van AFM en DNB waarschijnlijk niet van de ene op de andere dag van groot naar nul. Veel waarschijnlijker is een verschuiving van nationale hoofdrol naar een gedeelder model, waarbij een deel van de belangrijkste beslissingen of het directe toezicht op grotere grensoverschrijdende partijen centraler op EU-niveau komt te liggen.

Nationale toezichthouders blijven dan relevant, maar minder als enige poortwachter en meer als lokale uitvoerder, partner of eerste lijn binnen een Europese architectuur. Dat sluit aan bij hoe het European System of Financial Supervision nu al werkt: EU-autoriteiten en nationale toezichthouders opereren naast en met elkaar.

Voor de AFM zou zo’n verschuiving vooral raken aan vergunningverlening, gedragsregels en het reguliere toezicht op CASP’s. Voor DNB ligt dat net anders.

DNB heeft nu al een duidelijk omlijnde prudentiële rol en houdt toezicht op EMT- en ART-uitgevers. Daardoor is het niet vanzelfsprekend dat een verdere centralisatieslag AFM en DNB in exact dezelfde mate raakt.

Juist die asymmetrie maakt dit onderwerp interessant: het gaat niet alleen over “meer Brussel”, maar ook over hoe de bestaande twin peaks-verdeling in Nederland zich verhoudt tot een Europeser toezichtmodel.

Voor de markt kan centraler toezicht grote gevolgen hebben. De eerste mogelijke uitkomst is meer uniforme uitleg van regels. Dat is vooral gunstig voor partijen die in meerdere EU-landen tegelijk actief willen zijn en nu nog rekening moeten houden met verschillen in snelheid, interpretatie en handhaving tussen lidstaten. De Commissie koppelt haar voorstellen expliciet aan minder versnippering en een efficiëntere interne markt.

Een tweede effect kan zijn dat schaal zwaarder gaat tellen. Grote aanbieders met stevige compliance-teams, governance en kapitaalbuffers kunnen makkelijker voldoen aan een strakker en centraler toezichtmodel dan kleinere spelers die vooral nationaal of nichematig opereren.

Dat is geen vaststaande uitkomst, maar wel een logische marktanalyse op basis van de richting die Brussel nu kiest. Wie Europa als één markt kan benaderen, profiteert meestal meer van uniforme regels dan een speler die vooral op één thuismarkt leunt.

Een derde effect is dat vergunningen en toezichtstatus nog belangrijker worden als commerciële asset. De AFM laat nu al zien dat aanbieders met een vergunning of notificatie van de AFM of een andere Europese toezichthouder diensten in Nederland mogen aanbieden.

Dat maakt toezicht niet alleen een juridische voorwaarde, maar ook een distributiemechanisme. Wanneer daar later een centralere EU-laag bovenop komt, kan dat de concurrentiestrijd verder verschuiven richting partijen die het snelst pan-Europees kunnen opschalen.

Voor Nederlandse lezers is het nieuws tastbaar omdat AFM en DNB al duidelijk gepositioneerd zijn onder MiCA. Elke verschuiving richting ESMA of een centralere EU-laag raakt dus meteen aan bestaande verantwoordelijkheden.

Voor Belgische lezers is het net zo relevant, omdat de logica van MiCA juist is dat aanbieders niet meer in losse nationale silo’s denken, maar in één Europese markt. In de praktijk kijken veel crypto-aanbieders dan ook naar de Benelux als één groeigebied, niet als twee volledig gescheiden werelden.

Dat maakt dit onderwerp groter dan een Brussels beleidsstuk. De discussie gaat uiteindelijk over een simpele vraag: wie controleert straks de toegang tot de Europese cryptomarkt? Zolang het antwoord vooral nationaal is, blijven AFM en DNB cruciale poortwachters.

Maar als Nederland zijn steun aan centraler EU-toezicht politiek weet om te zetten in echte hervormingen, kan dat de machtsverhouding in de sector op termijn flink veranderen.

MiCA maakte crypto in Europa al veel uniformer op papier. De volgende fase gaat niet meer alleen over regels, maar over macht. Nederland lijkt nu te accepteren dat een echte Europese cryptomarkt misschien ook een Europeser toezichtmodel nodig heeft.

Dat is geen kleine discussie voor juristen in Brussel, maar een ontwikkeling die later kan bepalen welke partijen winnen, hoe snel vergunningen werken en hoeveel invloed nationale toezichthouders nog houden. Voor de markt in Nederland en België is dat nieuws dat je nu al serieus moet nemen.