EU zet AI Act-macht in en vraagt tientallen AI-bedrijven om uitleg
Brussel is begonnen zijn nieuwe AI Act-bevoegdheden daadwerkelijk te gebruiken. Het Europese AI Office vraagt modelmakers om informatie over cybersecurity, veiligheid, auteursrecht en trainingsdata.
Daarbij lopen twee acties naast elkaar. Een niet genoemd aantal ontwikkelaars van geavanceerde modellen kreeg veiligheidsvragen, terwijl meer dan 30 AI-bedrijven apart uitleg moesten geven over auteursrecht en trainingsdata.
AI Act gaat van voorbereiding naar handhaving
Sinds 2 augustus 2026 kan de Europese Commissie de regels voor aanbieders van general-purpose AI-modellen daadwerkelijk afdwingen.
De officiële handhavingspagina van de Commissie bevestigt dat het AI Office technische documentatie kan opvragen, modellen kan evalueren, maatregelen kan verlangen en boetes kan opleggen.
Dat is een andere positie dan een jaar geleden.
De verplichtingen voor nieuwe general-purpose AI-modellen gingen al op 2 augustus 2025 gelden. Het eerste jaar koos het AI Office vooral voor gesprekken en begeleiding van aanbieders.
Nu zit er juridische druk achter die gesprekken.
Brussel stelt twee soorten vragen
De eerste ronde richt zich volgens Euractiv op ontwikkelaars van enkele van de meest geavanceerde AI-modellen.
De Commissie wil onder meer weten hoe bedrijven hun modellen en computersystemen beveiligen tegen diefstal en misbruik. Ook vraagt Brussel hoeveel toegang externe onderzoekers krijgen om modellen onafhankelijk te testen.
Daarbij kijkt het AI Office naar wat er gebeurt nadat onderzoekers een veiligheidsprobleem vinden.
Ook monitoring nadat een model publiek beschikbaar komt, speelt mee.
De tweede actie is breder.
Meer dan 30 AI-bedrijven zouden vragen hebben gekregen over naleving van Europese auteursrechtregels en de informatie die zij over trainingsdata publiceren.
OpenAI en Google zijn niet bevestigd als doelwit
Hier ontstaat snel ruimte voor te grote conclusies.
Euractiv vroeg onder meer Anthropic, OpenAI, Google, Meta en Mistral of zij een informatieverzoek hadden ontvangen. Geen van deze bedrijven had dat op het moment van publicatie bevestigd.
Het is daarom niet correct om te schrijven dat Brussel deze vijf bedrijven formeel onderzoekt.
Vicevoorzitter Henna Virkkunen bevestigde alleen dat sommige aanbieders van de meest geavanceerde modellen vragen hebben gekregen.
Andere bedrijven kregen volgens haar geen verzoek omdat het AI Office al intensief met hen sprak.
Trainingsdata worden nu een toezichtskwestie
Auteursrecht vormt een apart front.
Aanbieders van general-purpose AI-modellen moeten onder de AI Act een voldoende gedetailleerde samenvatting publiceren van de inhoud waarmee hun modellen zijn getraind.
Ook moeten zij beleid voeren om het Europese auteursrecht te respecteren.
Volgens Euractiv richt de bredere vragenronde zich onder meer op ontwikkelaars die de vereiste informatie over trainingsdata niet publiceerden of niet reageerden op eerdere informele vragen.
Dat verandert de machtsverhouding.
Discussies over trainingsdata spelen niet langer alleen tussen modelmakers, uitgevers, schrijvers en andere rechthebbenden. De Europese Commissie kan zelf documentatie opeisen om naleving te controleren.
Artikel 91 geeft Brussel directe toegang tot informatie
De juridische basis daarvoor staat in artikel 91 van de AI Act.
De Commissie mag aanbieders van general-purpose AI-modellen vragen om documentatie die zij volgens de regels moeten bijhouden. Ook kan aanvullende informatie worden geëist wanneer die nodig is om naleving te beoordelen.
Zo'n verzoek moet aangeven waarom de gegevens nodig zijn, wat precies moet worden aangeleverd en binnen welke termijn een bedrijf moet antwoorden.
Daar blijft het niet bij.
Artikel 92 maakt evaluaties van modellen mogelijk wanneer de verkregen informatie onvoldoende is of wanneer systeemrisico's nader moeten worden onderzocht. De Commissie kan daarvoor ook toegang tot een model vragen.
Een informatieverzoek is nog geen beschuldiging
Dat onderscheid is belangrijk.
Een bedrijf dat vragen ontvangt, heeft daarmee niet automatisch de AI Act overtreden.
Het AI Office kan eenvoudige informatieverzoeken versturen om naleving te controleren. De Commissie kan daarnaast formelere verzoeken via een besluit opleggen.
Bij een eenvoudig verzoek kan foutieve of misleidende informatie al gevolgen hebben. Bij een formeel besluit kan ook het niet, te laat of onvolledig antwoorden tot sancties leiden.
De huidige verzoeken zijn dus het begin van toezicht, niet automatisch het begin van een boeteprocedure.
Boete kan oplopen tot 3% van wereldwijde omzet
Wanneer een aanbieder van een general-purpose AI-model bewust of door nalatigheid de regels overtreedt, wordt het financieel serieuzer.
Artikel 101 geeft de Commissie de mogelijkheid een boete op te leggen van maximaal €15 miljoen of 3% van de wereldwijde jaaromzet over het voorafgaande boekjaar, waarbij de hoogste grens geldt.
Diezelfde sanctieregel kan spelen wanneer een bedrijf een informatieverzoek negeert, onvolledige gegevens geeft of weigert toegang tot een model te verschaffen voor een toegestane evaluatie.
Artikel 93 geeft Brussel daarnaast andere middelen.
De Commissie kan maatregelen eisen om een aanbieder alsnog aan de regels te laten voldoen. Bij ernstige systeemrisico's kan zij ook verlangen dat een model wordt beperkt, van de markt wordt gehaald of wordt teruggeroepen.
De verandering zit niet in nieuwe vrijwillige richtlijnen, maar in het feit dat Brussel achter zijn vragen nu sanctiemacht heeft staan.
Niet ieder bestaand AI-model valt al volledig onder dezelfde deadline
Ook de invoeringsdatum vraagt precisie.
Aanbieders van general-purpose AI-modellen die na 2 augustus 2025 op de Europese markt kwamen, moeten al aan de betreffende verplichtingen voldoen.
Voor modellen die vóór 2 augustus 2025 op de markt waren, loopt de overgangstermijn tot 2 augustus 2027.
Brussel beschikt dus sinds deze maand over zijn handhavingsmacht, terwijl voor een deel van de oudere modellen nog een latere nalevingsdatum geldt.
Dat kan per model verschil maken.
Nederland en België krijgen dit via hun leveranciers binnen
Voor Nederlandse en Belgische bedrijven ligt het directe toezicht op general-purpose AI-modellen meestal bij de grote ontwikkelaar.
De gevolgen kunnen wel door de hele keten lopen.
Bedrijven bouwen klantenservices, fraudedetectie, financiële software en autonome AI-agents bovenop modellen van externe aanbieders. Wanneer zo'n leverancier door Europese regels meer veiligheidsdocumentatie moet leveren of zijn model moet aanpassen, merken zakelijke klanten dat ook.
Dat speelt extra bij financiële toepassingen.
Een AI-agent die betalingen uitvoert of financiële beslissingen ondersteunt, kan naast de AI Act ook te maken krijgen met privacyregels, cybersecurity-eisen en financieel toezicht.
Eén AI-product kan daardoor onder meerdere Europese regels tegelijk vallen.
De eerste echte test voor de AI Act begint nu
Europa heeft jarenlang gediscussieerd over wat de AI Act bedrijven zou verplichten.
Vanaf augustus 2026 verschuift de aandacht naar een andere vraag: hoeveel bewijs verlangt Brussel wanneer bedrijven zeggen dat hun modellen veilig en compliant zijn?
De eerste informatieverzoeken geven daar een voorproefje van.
Meer dan 30 bedrijven moeten volgens de berichtgeving al uitleg geven over auteursrecht en trainingsdata. Een kleinere groep geavanceerde modelmakers krijgt vragen over beveiliging en veiligheidsmaatregelen.
Nog niemand is daarmee automatisch veroordeeld.
Maar voor AI-bedrijven is één ding veranderd: wanneer het AI Office om bewijs vraagt, is antwoorden niet langer alleen onderdeel van een vrijwillig gesprek.
Stop met te veel betalen voor je crypto. Bij de Amsterdamse exchange Finst handel je tegen de laagste tarieven van Nederland, zonder verborgen kosten.
👀 Bekijk Finst nu ›Let op: Beleggen in crypto brengt risico’s met zich mee. Handel alleen met geld dat u kunt missen.
Ga verder met lezen
Dit vind je misschien ook leuk
Laat mensen jouw mening weten
Lees ook
Populair Nieuws
Loading
