Nederland ziet crypto als blijvende schakel in witwasroutes

Cryptovaluta zijn expliciet opgenomen in het nieuwe Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland 2026. Het rapport stelt dat digitale valuta criminelen mogelijkheden blijven bieden voor waardeverplaatsing, witwassen en het omzeilen van toezicht, juist nu crypto maatschappelijk normaler en gebruiksvriendelijker wordt.

Het Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland is opgesteld door het Strategisch Kenniscentrum Ondermijnende Criminaliteit, in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het rapport werd op 26 mei naar de Tweede Kamer gestuurd en is de eerste publicatie in een reeks die eens per twee jaar moet verschijnen.

Het rapport plaatst crypto niet los van de rest van het financiële systeem. Het noemt cryptoplatforms naast traditionele banken en ondergronds bankieren als infrastructuren die door criminele samenwerkingsverbanden worden benut om illegale opbrengsten wit te wassen en in de economie te brengen.

Daarmee wordt crypto in Den Haag niet meer behandeld als een exotische zijroute. Het is onderdeel van een bredere financiële mix waarin rechtspersonen, handelsconstructies, cashcompensatiemodellen, ondergrondse bankiers en digitale assets naast elkaar worden gebruikt.

Volgens het DON zijn zulke constructies belangrijk omdat illegale opbrengsten zo hun weg vinden naar de samenleving. Dat is een van de vijf hoofddreigingen die het rapport voor Nederland noemt.

De meest relevante crypto-observatie zit in de normalisering van digitale activa. Het rapport schrijft dat ontwikkelingen zoals maatschappelijke acceptatie van crypto, betaalkaarten en stablecoins het gebruik van digitale valuta toegankelijker en gebruiksvriendelijker maken. Daardoor kunnen criminele samenwerkingsverbanden illegaal verkregen geld makkelijker gebruiken voor bedrijfsvoering of investeringen in vastgoed en goud.

Dat is een belangrijk onderscheid. Het probleem is volgens het rapport niet alleen dat crypto bestaat, maar dat digitale waarde steeds makkelijker in de reguliere economie kan worden gebruikt.

Stablecoins spelen daarin een aparte rol. Ze maken crypto minder volatiel in gebruik en kunnen sneller worden ingezet voor betalingen, treasury en internationale verplaatsing van waarde. Voor legitieme toepassingen is dat nuttig. Voor criminelen kan dezelfde gebruiksvriendelijkheid een extra route bieden.

Het DON wijst ook op de technische en juridische zwaktepunten. Cryptovaluta functioneren op gedecentraliseerde blockchainnetwerken, waardoor transacties zonder centrale tussenpartij zoals een bank plaatsvinden. Binnen dat systeem bestaan ook decentrale financiële toepassingen waarbij diensten via smart contracts worden uitgevoerd. Volgens het rapport maakt dit transacties moeilijker te controleren of tegen te houden en kunnen waarden relatief anoniem worden verplaatst.

Daarnaast noemt het rapport het toezicht op cryptovaluta en aanbieders een grote uitdaging. Opsporing en toezicht blijven afhankelijk van private partijen en internationale samenwerking, die vaak traag of beperkt is. Criminele samenwerkingsverbanden kunnen volgens het DON kiezen voor malafide of weinig meewerkende aanbieders, of zich verplaatsen naar landen waar rechtshulpverzoeken niet worden opgevolgd.

Dat raakt direct aan de Europese reguleringsagenda. MiCA maakt de vergunningslat voor aanbieders hoger, maar lost niet automatisch alle problemen rond offshoreplatforms, DeFi, mixers, cross-chainroutes en internationale rechtshulp op.

Het rapport ziet crypto ook als onderdeel van mengvormen. Ondergrondse bankiers gebruiken volgens het DON bedrijfsstructuren, witwasconstructies zoals het cashcompensatiemodel, trade-based money laundering en cryptovaluta voor internationale waardeverplaatsing.

Dat is belangrijk voor de interpretatie. Criminelen kiezen niet simpelweg tussen cash óf crypto. Ze combineren waardedragers en routes afhankelijk van snelheid, beschikbaarheid, toezicht, jurisdictie en doel.

Voor opsporing maakt dat de aanpak complexer. Een geldstroom kan beginnen als cash, via handelsconstructies worden verrekend, via crypto worden verplaatst en uiteindelijk landen in vastgoed, goud, luxe goederen of digitale assets.

Voor het kabinet is ondermijning geen lokaal veiligheidsprobleem meer. De Rijksoverheid schrijft dat het DON concludeert dat ondermijnende effecten op de Nederlandse samenleving de nationale veiligheid bedreigen.

Minister Van Weel zei bij de publicatie dat ondermijning niet meer gaat over een verborgen onderwereld die stiekem opereert. Volgens hem “bestaat” die onderwereld niet meer als aparte wereld en is georganiseerde criminaliteit overal zichtbaar in goed ingerichte infrastructuren die worden misbruikt voor crimineel gewin.

Die uitspraak maakt duidelijk waarom crypto in dit rapport zwaarder weegt dan in een gewone witwasparagraaf. Digitale geldstromen raken aan de vraag hoe criminele netwerken macht, invloed en financiële capaciteit opbouwen binnen de reguliere samenleving.

Voor Nederlandse crypto-aanbieders is de boodschap helder. Crypto wordt steeds meer bekeken vanuit financieel toezicht én nationale veiligheid.

Dat betekent meer druk op KYC, transactiemonitoring, sanctiescreening, samenwerking met opsporing en inzicht in risicovolle flows. Voor banken en fintechs geldt hetzelfde, omdat crypto volgens het rapport onderdeel is van bredere financiële constructies.

Voor legitieme gebruikers is de les anders. Het rapport zegt niet dat crypto als technologie crimineel is. Het zegt dat cryptovaluta door criminelen worden gebruikt omdat ze snel, grensoverschrijdend, digitaal en soms moeilijk te controleren zijn.

Die nuance is belangrijk. De beleidsreactie zal waarschijnlijk niet draaien om een simpel verbod, maar om betere detectie, strengere poortwachters, internationale samenwerking en sneller afpakken van crimineel vermogen.

De kern van het rapport is dat crypto in Nederland niet meer buiten het ondermijningsdebat staat. Het is een blijvende schakel in moderne waardeverplaatsing.

Daarmee verschuift de discussie. Niet langer: speelt crypto een rol? Maar: hoe voorkomt Nederland dat cryptoplatforms, stablecoins, DeFi-routes en offshoreaanbieders structureel worden gebruikt om crimineel vermogen te verplaatsen?

Voor de sector is dat een volwassenheidsmoment. Wie in Nederland actief wil zijn, moet niet alleen voldoen aan cryptoregels, maar ook kunnen uitleggen hoe het bedrijf voorkomt dat zijn infrastructuur onderdeel wordt van ondermijning.

De conclusie is nuchter. Het Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland noemt crypto niet als de enige of grootste witwasroute, maar wel als vaste route binnen een breder financieel systeem. Juist dat maakt het relevant: digitale waarde is normaal geworden. En precies daardoor wordt misbruik ervan voor Den Haag een structureel veiligheidsdossier.